گردش سالانه حدود ۱٫۵ برابری نقدینگی در شبکه پرداخت الکترونیک (شاپرک)

 نگاهی تحلیلی به تراکنش های شتاب و شاپرک

شبکه تبادل اطلاعات بين بانکي (شتاب) از سال ۱۳۸۱ با هدف يکپارچه کردن و به هم پيوستن سامانه هاي کارت تمامي بانک‌هاي کشور آغاز به کار کرد و تمامي بانک‌هاي کشور در آن عضويت دارند. عملیات تحت پوشش شتاب دامنه وسیعی از تبادلات، از قبیل برداشت وجه نقد، خرید الکترونیکی، انتقال وجه، پرداخت قبوض و مانده‌گیری را از طریق خودپرداز(ATM)، پایانه فروش (پوز)، پایانه شعب، اینترنت، تلفن همراه و کیوسک را در بر می‌گیرد.

شبکه الکترونيکي پرداخت کارتي (شاپرک) با الگوبرداري از عملکرد بهترين شبکه هاي پرداخت در سطح بين الملل طراحي و تدوين شد. اين شبکه طبق مصوبه ۱۳۸۹/۱۲/۲۵ شوراي پول و اعتبار به عنوان بازوي نظارتي بانک مرکزي در دي ۱۳۹۰ رسما تاسيس شد و نوعی نظام پرداخت است که با استفاده از ابزار کارت در تجهیز پایانه فروش الکترونیکی، امکان پرداخت وجه موضوع خرید کالا و خدمات را توسط خریدار (دارنده کارت) به فروشنده (دارنده پایانه-پذیرنده) بدون توسل به ابزارهای نقدی میسر می‌سازد. بنا به اظهار ابوطالب نجفی مدیر عامل شرکت خدمات انفورماتیک، در سال ۱۳۹۶ مجموع ۵۲ میلیون میلیارد ریال نقدینگی از طریق سامانه شتاب جابجا شده است. بیشترین سهم تراکنش شتاب به ترتیب متعلق به پایانه های فروش (۶۰%)، خودپردازها، اینترنت و تلفن همراه بوده است. در این سال تعداد کل۱۷میلیارد تراکنش به ارزش ۱۷٫۶ میلیون میلیارد ریال در شبکه شاپرک پردازش شده است.

تعداد کل تراکنش های پردازش شده در شبکه شاپرک در آذر ماه حدود یک میلیارد و نهصد میلیون عدد بوده است که ارزش کل آن حدود دو میلیون میلیارد ریال است. همچنین هر فرد ایرانی بالای ۱۸ سال در مدت نه ماهه سال ۱۳۹۷ به طور متوسط ۳۰ تراکنش در ماه (۳۰%+ رشد نسبت به سال قبل) انجام داده است.

تراکنش های شاپرک (الکترونیک) آن دسته از تراکنش هایی هستند که یا از طریق پایانه فروش (خرید کالا و خدمات، خرید شارژ تلفن همراه)، یا درگاه اینترنتی (خرید کالا و خدمات، خرید شارژ و پرداخت قبوض) و یا از طریق  شماره گیری کد USSD موبایل (خرید شارژ تلفن همراه یا پرداخت قبوض) انجام می شوند. نسبت ارزش تراکنش های ماهانه شاپرک به نقدینگی در سال های ۹۲ تا سال ۹۶ به طور متوسط ۱۰ تا ۱۱ درصد بوده است این در حالی است که در سال ۹۷ (تا آذرماه) این نسبت به میانگین ۱۳ درصد افزایش پیدا کرده است. به عبارتی در یک سال گذشته ۱٫۵ برابر میزان نقدینگی در شبکه شاپرک جا به جا شده است.

 

ابزارهای پذیرش

در جدول زیر تقسیم­ بندی تعداد تراکنش های هر یک از ابزارهای پذیرش در آذر ماه ۱۳۹۷ مشاهده می­شود. در این ماه متوسط مبلغ هر تراکنش روی هر کدام از ابزارهای پایانه فروش، درگاه اینترنتی و درگاه موبایلی در آذر ماه ۱۳۹۶ به ترتیب ۱۰۹، ۲۳۳ و ۷ هزار تومان بوده است.

 

تعداد و مبلغ تراکنش های شاپرک

رشد ارزش کل تراکنش های ۹ ماهه امسال به ۹ ماهه سال گذشته ۴۸ درصد بوده است که روند سالیانه آن را در نمودار زیر ملاحظه می کنید. هر چند در سال اخیر به خصوص ماه های گذشته اثر تورم کالاهای مصرفی در رشد ارزش تراکنش های شاپرک بی تاثیر نبوده است اما با این حال، اعمال محدودیت تراکنش روی پایانه های فروش از سوی بانک مرکزی (سقف ۵۰ میلیون تومان تراکنش برای هر کارت در هر روز و سقف ۱۰۰ میلیون تومان برای هر کد ملی در هر روز) میزان تاثیر پذیری رشد ارزش تراکنش های شاپرکی از تورم کل را کاهش می دهد.

 

روند سالانه متوسط مبلغ هر تراکنش و تعداد کل تراکنش ها در آن سال در نمودار زیر نشان داده شده است. علاوه بر تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی و قوانین بانک مرکزی در حوزه پرداخت بر تغییرات ارزش متوسط هر تراکنش، یکی از علت هایی که به عنوان مثال سبب کاهش متوسط مبلغ تراکنش ها می شود تمایل افراد و سازمان ها به انجام تراکنش های خرد بر بستر پرداخت الکترونیک است.

 

روند ماهانه تغییرات مبلغی هر تراکنش در سال ۹۷ نیز در شکل زیر نشان داده شده است که افت مبلغ هر تراکنش را در آبان و آذر بعد از اعمال محدودیت های مبلغی از سمت بانک مرکزی روی پایانه فروش را نشان می دهد.

 

تراکنش های خرید

سهم تعدادی تراکنش های خرید کالا و خدمات (جمعا از طریق پایانه فروش و درگاه اینترنتی) در آذر ماه ۹۷ نسبت به آذر ۹۶، ۳۴ درصد رشد داشته که ۸۱ درصد از کل تعداد تراکنش ها را به خود اختصاص می دهد. تراکنش های پرداخت قبض و خرید شارژ (جمعا از طریق هر سه ابزار پذیرش) در این ماه نسبت به آذر ۹۶ ۳ درصد رشد داشته و در حال حاضر ۱۲٫۵ درصد از کل تراکنش های شاپرک را تشکیل می دهد. تراکنش های مانده گیری که تنها از طریق پایانه فروش انجام می شوند هم حدود ۶ درصد از کل تراکنش های شاپرکی را تشکیل می دهند که نسبت به آذر ماه ۹۶ ۱۹ درصد رشد داشته است. هر یک از این سه فعالیت خرید، پرداخت قبض و خرید شارژ و مانده گیری در آذر ماه ۹۶، ۷۸ درصد، ۱۵٫۶ درصد و ۶ درصد از کل تراکنش ها را تشکیل می دادند که نشان می دهد با وجود رشد تراکنش های هر کدام از این بخش ها، همچنان فضای رشد بیشتری در این بخش از خدمات دیده می شود.

با توجه به اهمیت تراکنش های خرید در شکل دهی روند های اصلی شبکه پرداخت الکترونیک بهتر است نگاه تحلیلی دقیق تری به این نوع تراکنش ها داشته باشیم. براساس آخرین آمار بانک مرکزی در آبان ماه سال ۱۳۹۷، ۹۶ درصد از تراکنش های “خرید” فقط از طریق پایانه فروش و ۴ درصد از درگاه اینترنت انجام می­شوند. رشد نقطه به نقطه این تراکنش ها که در نمودار زیر آمده است نشان می دهد با وجود رشد بسیار بالای تراکنش های خرید از درگاه اینترنتی تاثیر چندانی در رشد کل تراکنش های خرید نداشته است و معمولا رشد کل این تراکنش ها منطبق بر روند تراکنش های خرید روی پایانه فروش است زیرا در حال حاضر تراکنش های درگاه اینترنتی درصد بسیار پایینی از کل تراکنش های خرید را به خود اختصاص می­دهد. برای مثال در سال ۹۲ خرید اینترنتی ۲ درصد و خرید روی پایانه فروش ۹۸ درصد  از کل تراکنش های خرید را تشکیل میدادند.

 

 براساس گزارش آذر ماه شاپرک،  ۷۱ درصد تراکنش های آذر ماه زیر ۲۵ هزار تومان است و بیشترین تعداد تراکنش های آن در بازه ۵ تا ۱۵ هزار تومان قرار می گیرد. در آذر ماه سال گذشته نیز این نسبت ها به همین ترتیب بوده است. همچنین ۷۷ درصد کل تراکنش های اینترنتی زیر ۲۵ هزار تومان که بیشترین تعداد آن (حدود ۳۰ درصد کل) در بازه ۵ تا ۱۵ هزار تومان قرار دارند. در آذر ماه سال گذشته ۶۹ درصد تراکنش های اینترنتی زیر ۱۵ هزار تومان بوده است. با توجه به متوسط ارزش هر تراکنش روی درگاه اینترنتی و پایانه فروش که در ابتدای مقاله اشاره شد، تراکنش های بزرگ به تعداد کم سبب بالا رفتن این مقادیر شده است.

نظرات

شرکت مشاور سرمایه گذاری مدبران هما (سهامی خاص) پس از اخذ مجوز از سازمان بورس و اوراق بهادار، در تاریخ 1393/12/13 تحت شماره 469308 و شناسه ملی 14004780194 با سرمایه 30 میلیارد ریال در اداره ثبت شرکتهای تهران و در تاریخ 1393/12/20 با شماره 11319 نزد سازمان بورس و اوراق بهادار به ثبت رسیده است.